Denken buiten de traditionele westerse filosofie; kennis buiten het domein van de ratio
Als we het hebben over “Denken” in de context van al-Andalus, dat hebben we het over een (veel) ruimer begrip dan traditionele latere westerse filosofie. Ik heb een behoorlijk academisch wetenschappelijk achtergrond (mr. drs. dr. LLM), gevolgd door een aantal jaren juridisch kennismanagement bij een Nederlandse multinational. Het verschijnsel kennis intrigeert mij dan ook bijzonder. Gaandeweg heb ik steeds meer afstand genomen van “ratio” als kennisdomein. Op zoek naar niet-rationele kennis en niet-rationele filosofische perspectieven. In de filosofie brengt je dat bij interculturele-filosofie, d.w.z. niet-westers, d.w.z. Indiaas (Boeddhisme), Chinees (Confucianisme, TAO), Japans (Shintu, Kintsugi) Arabisch/Islamitisch, Afrikaans (Ubuntu, Indaba).
Maar er is natuurlijk meer dan “denken met het hoofd”. Er is ook een “denken met het hart”, en er zijn heel andere soorten kennis dan “westers rationele” of “westers wetenschappelijke” kennis. “Evidence based” is ook niet alles. Wij zijn – voor mij, en ik zeg het met alle respect – duidelijk meer dan ons brein …
Het standaardwerk hier is van Franz Rosenthal, Knowledge Triumphant (hier de pdf van het hele boek), zeg maar Verlichte Kennis. Ik ben ooit eens aan de vertaling er van begonnen, maar er is nog geen geïnteresseerde uitgever.
Het boek van Rosenthal is een klassieker waar het gaat om het begrip Ilm. Het is buitengewoon boeiend om te zien waarheen dat begrip ons kan brengen, als mens, als individu en als samenleving. “Omdat kennis tot begrip leidt” ontleen ik aan het Nederlandse FAHM instituut. En begrip hebben we in onze tijden harder nodig dan ooit.
Aan het slot van zijn Inleiding vermeldt Rosenthal de gebruikelijke vertaalproblemen:
“Een bijkomend probleem in het specifieke geval van ‘ilm en ma’rifah is eigen aan het Engels, dat het onderscheid tussen savoir-connaître of wissen-kennen, dat vaak in de buurt komt van het onderscheid dat bestaat tussen de twee Arabische wortels, niet deelt met het Frans of het Duits.”